Kaszel kenelowy u psa – objawy, przyczyny, leczenie i profilaktyka

Kaszel kenelowy, znany również jako zakaźne zapalenie tchawicy i oskrzeli u psów (canine infectious tracheobronchitis), nie jest jedną konkretną chorobą, lecz określeniem całej grupy bardzo zaraźliwych infekcji górnych dróg oddechowych. Schorzenia te mogą być wywoływane przez różne wirusy i bakterie. Z tego powodu kaszel kenelowy określa się także jako chorobę o złożonej etiologii (tzw. kompleks chorobowy).

Nazwa kaszel kenelowy wzięła się stąd, że psy przebywające w dużych skupiskach, szczególnie w ciasnych warunkach — jak dawniej w kojcach (kenelach) — znacznie częściej zapadały na tę chorobę niż psy trzymane pojedynczo. W takich warunkach infekcja łatwo się rozprzestrzenia, co sprzyja zakażeniom dróg oddechowych.

Kaszel kenelowy najczęściej zaczyna się od infekcji wirusowej, która osłabia układ odpornościowy psa i uszkadza błony śluzowe dróg oddechowych. Do najczęstszych wirusów należą:

• wirus parainfluenzy psów (CPIV),
• herpeswirus psów (CHV),
• adenowirus psów typu 2 (CAV-2).

Wirusy przenoszą się poprzez ślinę oraz drogą kropelkową — na przykład podczas kaszlu lub kichania zakażonego psa. Po osłabieniu odporności często dochodzi do tzw. infekcji wtórnej (bakteryjnej). Najczęściej odpowiada za nią bakteria Bordetella bronchiseptica.

Oprócz wirusów i bakterii istnieją także czynniki niezakaźne, które zwiększają ryzyko zachorowania:

• Wiek i stan zdrowia psa – szczególnie narażone są starsze psy, szczenięta oraz zwierzęta osłabione lub chore, u których odporność jest słabsza lub jeszcze niedojrzała.
• Niska higiena – brudne środowisko sprzyja namnażaniu i przenoszeniu patogenów.
• Stres (psychiczny i fizyczny) – długotrwały stres osłabia układ odpornościowy i zmniejsza zdolność organizmu do walki z infekcjami.
• Zbyt wysoka wilgotność powietrza – obciąża drogi oddechowe i stwarza korzystne warunki dla rozwoju drobnoustrojów.
• Zbyt wysokie lub zbyt niskie temperatury – mogą osłabiać organizm i sprzyjać infekcjom.
• Pasożyty – ich obecność obciąża organizm i osłabia odporność psa.
• Niedożywienie – brak odpowiednich składników odżywczych zwiększa podatność na choroby.

Psy mające częsty kontakt z innymi, obcymi psami są bardziej narażone na zakażenie kaszlem kenelowym.

Kaszel kenelowy daje objawy podobne do grypy. W zależności od czynnika wywołującego pierwsze symptomy mogą pojawić się już po 3–10 dniach od zakażenia.

Do najczęstszych objawów kaszlu kenelowego u psa należą:

• napadowy, silny, suchy kaszel (często brzmiący jak dławienie się lub krztuszenie; może być wywoływany przez wysiłek lub ucisk na tchawicę),
• odruch wymiotny z odkrztuszaniem śluzu,
• trudności z oddychaniem,
• przezroczysta wydzielina z nosa,
• w niektórych przypadkach zapalenie spojówek,
• gorączka (u dorosłego psa powyżej 40°C),
• brak apetytu,
• apatia i osłabienie. 

W przypadku podejrzenia kaszlu kenelowego należy skonsultować się z lekarzem weterynarii. Pozwala to na postawienie trafnej diagnozy oraz wykluczenie innych chorób.

Podczas badania weterynarz sprawdza przede wszystkim tchawicę i okolice gardła, aby wykluczyć obecność ciała obcego. Jeśli taka przyczyna zostanie wykluczona, pobierany jest wymaz z gardła oraz próbka śliny do badań. Dzięki temu można określić czynnik wywołujący chorobę i dobrać odpowiednie leczenie. W przypadku podejrzenia zapalenia płuc wykonuje się dodatkowe badania, takie jak zdjęcie RTG klatki piersiowej oraz badanie krwi.

Jeśli podejrzenie kaszlu kenelowego się potwierdzi, psa należy jak najszybciej odizolować od innych zwierząt. Pozwoli to ograniczyć ryzyko zakażenia i zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby.

Warto pamiętać, że kaszel kenelowy może występować również u kotów, które mogą przenosić wirusy i bakterie. Choroba nie jest natomiast przenoszona na ludzi.

Ogromne znaczenie ma także higiena, ponieważ kaszel kenelowy rozprzestrzenia się poprzez ślinę i drogą kropelkową. Dlatego należy szczególnie zadbać o regularne czyszczenie i dezynfekcję misek na jedzenie i wodę, legowiska, zabawek oraz wszystkich przedmiotów mających kontakt z chorym zwierzęciem. Pomaga to ograniczyć rozprzestrzenianie się drobnoustrojów i zmniejsza ryzyko ponownego zakażenia.

Leczenie kaszlu kenelowego u psa zależy przede wszystkim od czynnika wywołującego chorobę. W przypadku infekcji wirusowej antybiotyki nie są skuteczne. Stosuje się wtedy leczenie objawowe, które ma na celu złagodzenie dolegliwości. Obejmuje ono m.in. leki rozrzedzające wydzielinę, preparaty na kaszel, środki przeciwgorączkowe oraz preparaty wspierające odporność.

Jeśli przyczyną choroby są bakterie, konieczne może być wdrożenie antybiotykoterapii. W takim przypadku bardzo ważne jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza weterynarii.

Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków — na przykład skrócenie czasu leczenia bez konsultacji — może sprawić, że bakterie nie zostaną całkowicie wyeliminowane. Objawy mogą ustąpić, ale choroba może nawrócić, a bakterie mogą uodpornić się na zastosowany lek. Jeśli oprócz infekcji wirusowej lub bakteryjnej występują także pasożyty lub zakażenie grzybicze, należy je również uwzględnić w leczeniu.

Ze względu na to, że kaszel kenelowy jest chorobą o złożonej etiologii, nie zawsze da się jej całkowicie zapobiec. Istnieją jednak skuteczne sposoby, które pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia.

• Szczepienie – psa można zaszczepić przeciw kaszlowi kenelowemu. Szczepienie można rozpocząć już u szczeniąt i należy je regularnie powtarzać (zwykle raz w roku). Nie zapewnia ono pełnej ochrony, ale może znacząco złagodzić przebieg choroby.
• Ostrożność przy kontaktach z innymi psami – do zakażenia najczęściej dochodzi w miejscach, gdzie przebywa wiele zwierząt, takich jak psie przedszkola, hotele dla psów czy spotkania hodowlane. W takich sytuacjach warto zachować szczególną ostrożność. W razie zwiększonego ryzyka można rozważyć wcześniejsze doszczepienie psa.
• Wspieranie odporności – silny układ odpornościowy pomaga chronić psa przed infekcjami. Kluczowe znaczenie ma ogólna kondycja zdrowotna zwierzęcia.
  • zapewnij psu zbilansowaną dietę,
  • regularnie odrobaczaj psa (w zależności od ryzyka, zwykle 3–4 razy w roku),
  • zadbaj o miejsce, w którym pies może odpocząć i ograniczyć stres.

Domowe sposoby mogą wspierać leczenie kaszlu kenelowego, jednak zawsze powinny być stosowane po konsultacji z lekarzem weterynarii. Pozwala to uniknąć ewentualnych interakcji z lekami.

Do najczęściej stosowanych naturalnych środków należą:

• rumianek – działa łagodząco i wspiera redukcję kaszlu,
• koper włoski (fenkuł) – łagodzi podrażnienia i dyskomfort w gardle,
• tymianek – działa przeciwwirusowo i ułatwia odkrztuszanie (należy podawać w małych ilościach, ponieważ w nadmiarze może podrażniać błony śluzowe),
• szałwia – ma działanie przeciwzapalne, łagodzi ból gardła i wspomaga odkrztuszanie,
• imbir – działa przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie,
• miód – działa kojąco na podrażnione błony śluzowe i ma właściwości antybakteryjne (nie należy podawać szczeniętom ze względu na ryzyko zatrucia).

Zioła można podawać w formie naparu. Po ostudzeniu można go dodać do miski z wodą lub wymieszać z karmą. W razie potrzeby napar można rozcieńczyć wodą. Należy zawsze upewnić się, że płyn nie jest gorący, aby nie doprowadzić do poparzeń. 

Kaszel kenelowy u młodych i zdrowych psów zazwyczaj dobrze się leczy i przy odpowiedniej terapii ustępuje najczęściej w ciągu 1–2 tygodni.

U szczeniąt, starszych psów oraz zwierząt z obniżoną odpornością choroba może mieć cięższy przebieg i stanowić większe obciążenie dla organizmu. W takich przypadkach konieczna jest szybka konsultacja z lekarzem weterynarii i odpowiednie leczenie.

W przypadku wystąpienia infekcji wtórnej pies może zostać poważnie osłabiony. Może dojść do stanów zapalnych m.in. migdałków, płuc czy oskrzeli, które stanowią realne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia zwierzęcia.

Nieleczony lub zbyt późno rozpoznany kaszel kenelowy może przybrać ciężki przebieg i utrzymywać się przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. W niektórych przypadkach choroba może przejść w formę przewlekłą lub doprowadzić do śmierci psa.

Niestety, ciężkiego przebiegu nie zawsze da się uniknąć — nawet przy szybkiej reakcji i odpowiedniej opiece. Dla wielu opiekunów jest to sytuacja trudna i często nieprzewidziana. Dlatego warto wcześniej rozważyć odpowiednie przygotowanie się na takie okoliczności — np. poprzez zapoznanie się z możliwościami organizacji pochówku zwierzęcia i podjęcie świadomych decyzji jeszcze zanim zajdzie taka potrzeba.