Alkaliczna hydroliza – nowa forma pochówku psów i kotów

Na przestrzeni ostatnich tysiącleci ludzkość rozwijała się na wiele sposobów — zarówno technologicznie, jak i emocjonalnie. Jednym z tematów, który niezmiennie zajmuje ludzi, jest sposób radzenia sobie ze śmiercią. Dotyczy to tego, jak przeżywamy żałobę, jak ją dopuszczamy i przepracowujemy, a także jak odnosimy się do zmarłych. Nic więc dziwnego, że śmierć własnego zwierzęcia domowego może być dla opiekunów równie silnym i obciążającym doświadczeniem.

Pogrążeni w żałobie opiekunowie zwierząt szukają pocieszenia oraz form upamiętnienia. Relacje między człowiekiem a zwierzęciem są bowiem bardzo ważne i mają indywidualny charakter. Dlatego pochówek zmarłego pupila stał się dziś czymś całkowicie naturalnym.

Metoda ta sprawdziła się już w medycynie weterynaryjnej, między innymi w czasie kryzysu związanego z BSE. Pozwalała na bezpieczne neutralizowanie zakaźnych tkanek po przeprowadzonych badaniach. Po zakończeniu procesu pozostają jedynie składniki kostne oraz gęsta ciecz. Z tego względu twórcy technologii zaczęli postrzegać ją również jako alternatywę dla tradycyjnych form pochówku ludzi i zwierząt, ponieważ efekt końcowy przypomina rezultat kremacji.

Uwaga: alkaliczna hydroliza bywa potocznie nazywana „akwamacją”.

Nazwa akwamacja powstała z połączenia słów aqua (woda) oraz cremation (kremacja). Obrazowo opisuje ona proces określany jako „kremacja wodna”. W przeciwieństwie do kremacji ogniowej, gdzie działają bardzo wysokie temperatury i płomienie, w akwamacji rozkład następuje dzięki połączeniu wody, roztworu alkalicznego, ciepła i ciśnienia. Z tego powodu metoda ta uznawana jest za szczególnie łagodną i przyjazną dla środowiska.

Ciało zmarłego zwierzęcia umieszcza się w szczelnym, stalowym zbiorniku ciśnieniowym. W temperaturze około 150°C, przy użyciu roztworu alkalicznego, dochodzi do rozkładu tkanek. Aby zapobiec wrzeniu cieczy, w zbiorniku wytwarzane jest odpowiednie ciśnienie — tylko w takich warunkach proces może przebiegać prawidłowo. Całość trwa zwykle kilka godzin.

Po zakończeniu procesu pozostaje sterylny materiał kostny oraz opisana wcześniej brunatna ciecz. Można także odnaleźć elementy ceramiczne lub metalowe, jeśli znalazły się w ciele zwierzęcia na przykład w wyniku zabiegów chirurgicznych.

Powstała ciecz składa się głównie z aminokwasów (czyli krótkich peptydów), różnych rodzajów cukrów oraz minerałów. Zazwyczaj może być ona odprowadzana do standardowej instalacji kanalizacyjnej i nie jest przekazywana opiekunom zwierzęcia.

W wyniku hydrolizy ciecz nie zawiera już DNA, a tym samym nie pozostaje w biologicznym związku z ciałem zmarłego. Dodatkowym powodem jej nieprzekazywania jest również nieprzyjemny zapach. Po odprowadzeniu cieczy pozostała struktura kostna jest suszona, a następnie — podobnie jak w krematorium — mielona. Uzyskane w ten sposób prochy mogą zostać przekazane opiekunom, którzy mogą umieścić je w urnie.

Ponieważ w Polsce nie obowiązuje ustawowy nakaz pochówku zwierząt domowych, prochy mogą zostać zabrane do domu lub rozsypane. Pod tym względem nie ma różnicy w porównaniu z kremacją — w obu przypadkach są one bezpieczne dla środowiska.

W Niemczech akwamacja jest na razie dostępna jedynie w ograniczonym zakresie. Dopiero od 2024 roku działa w Schwäbisch Hall pierwsza zatwierdzona instalacja przeznaczona dla zwierząt domowych, co umożliwia korzystanie z tej formy pochówku także na terenie kraju. W wielu landach wciąż jednak brakuje odpowiednich regulacji prawnych, dlatego metoda ta nie jest jeszcze powszechnie oferowana. Na świecie sytuacja wygląda inaczej — w krajach takich jak USA, Kanada, Australia czy Wielka Brytania akwamacja od lat stosowana jest zarówno w przypadku zwierząt, jak i ludzi i zdążyła się już tam upowszechnić.

Proces akwamacji trwa — w zależności od wielkości zwierzęcia oraz zastosowanej technologii — od około dwunastu do osiemnastu godzin. Choć jest to dłużej niż w przypadku kremacji, metoda ta w szczególny sposób nawiązuje do naturalnego procesu rozkładu, który tutaj zachodzi w kontrolowanych warunkach i zostaje znacznie przyspieszony. Dla wielu opiekunów zwierząt właśnie ten aspekt ma znaczenie pocieszające, ponieważ symbolizuje łagodne przejście.

W Stanach Zjednoczonych akwamacja jest stosowana jako forma pochówku już od kilku lat, a jej koszt uznaje się tam za porównywalny z kremacją. Również w Niemczech pierwsi usługodawcy pokazują, że ceny zaczynają się od kilkuset euro w przypadku mniejszych zwierząt, natomiast przy dużych psach mogą być odpowiednio wyższe.

Szczególne znaczenie mają jednak korzyści ekologiczne. Ponieważ w procesie nie wykorzystuje się ognia ani skrajnie wysokich temperatur, zużycie energii jest mniejsze nawet o ponad 90%, a przy tym nie powstają szkodliwe emisje. Akwamacja łączy więc godne pożegnanie zwierzęcia z odpowiedzialnym podejściem do środowiska naturalnego.

Dla wielu opiekunów zwierząt akwamacja stanowi bardzo osobistą formę pożegnania. Myśl, że ukochane zwierzę wraca do naturalnego obiegu dzięki działaniu wody i ciepła, przynosi wielu osobom ukojenie. Jednocześnie — podobnie jak w przypadku kremacji — opiekunowie mogą zachować prochy w urnie, tworząc w ten sposób miejsce pamięci o swoim pupilu.

Każda forma pochówku budzi również głosy krytyczne — alkaliczna hydroliza nie jest tu wyjątkiem. Najwięcej dyskusji wywołuje kwestia cieczy powstającej w trakcie procesu, która następnie odprowadzana jest do kanalizacji. Pojawiają się więc pytania o etyczny wymiar tej metody oraz o to, jak akwamacja wypada w porównaniu z pochówkiem ziemnym lub kremacją. Niezależnie od wybranej formy, ciało ostatecznie podlega naturalnemu procesowi przemijania.

Ostateczna decyzja należy do opiekunów zwierząt, którzy sami muszą określić, jaka forma pożegnania jest dla nich właściwa i zgodna z ich przekonaniami. Obecnie dostępność alkalicznej hydrolizy jest wciąż ograniczona, dlatego to dotychczasowe formy pochówku zwierząt najczęściej pomagają przeżyć żałobę i stworzyć przestrzeń do upamiętnienia pupila.

Choć akwamacja w Polsce wciąż znajduje się na początkowym etapie rozwoju, wiele wskazuje na to, że jej znaczenie będzie rosło. Wraz ze wzrostem zainteresowania oraz rosnącą świadomością ekologiczną mogą w przyszłości powstawać kolejne instalacje oferujące tę usługę. Dla opiekunów zwierząt oznacza to pojawienie się łagodnej i przyjaznej środowisku alternatywy, pozwalającej w bardziej indywidualny sposób pożegnać ukochanego pupila.